Luis Figo, Žoao Pedro, Vabio Kanavaro… I novi počeci posle velike prevare

Ako po strani ostavimo netalentovane Kineze i Indijce, teško da na kugli zemaljskoj postoji neuspešniji fudbalski region od Jugoistoka Azije.

Indonezija, Malezija, Mjanmar, Laos, Tajland, Kambodža, Vijetnam, Filipini, plus mikrodržave poput Bruneja ili Singapura, imaju simboličnu ulogu na svetskoj fudbalskoj mapi. Iako tamošnji narod obožava fudbal i čini značajan resurs za najveće evropske klubove…

Reč je o 8,5 odsto (oko 700.000.000 ljudi) ukupne svetske populacije, a dok se fudbal brzinom svetlosti razvijao u različitim delovima sveta poput Kariba, bivših sovjetskih zemalja, Bliskog istoka i skoro kompletne Afrike, region Indokine je stagnirao.

Međutim, poslednjih godina se i tu vide blagi pomaci. Indonezija je kao najmnogoljudnija zemlja regije (skoro 300.000.000 stanovnika) prva povukla neke ozbiljne poteze. Njena fudbalska istorija čak najdalje seže na kontinentu, jer je 1938. postala prva zemlja iz Azije koja je učestvovala na Svetskom prvenstvu, doduše pod imenom Holandska Istočna Indija.

Poslednjih godina Indonezija je počela da radi na fudbalskoj budućnosti. Od odlaska nekadašnjeg Interovog gazde Erika Tohira na čelo tamošnjeg Saveza, dešavaju se neke zanimljive stvari. Prvo je na mesto selektora stigao bivši strateg Južne Koreje Šin Tae-jong, a za njim zvučna imena poput Patrika Klajverta i aktuelnog selektora Džona Herdmana, koji je vodio Kanadu do Mundijala u Kataru. Nisu imali sreće da na vrhuncu karijere uhvate najbolje igrače indonežanskog fudbala po poreklu, poput Đovanija van Bronkhorsta, Džoela Veltmana ili Radže Najngolana, ali su naučili lekciju i kasnije angažovali gomilu evropskih fudbalera sa indonežanskim poreklom.

Na golu je Emil Audero, golman Rajo Valjekana i nekadašnji član mlađih selekcija Italije, Juventusa, Sampdorije, Intera, Koma... Rođen je u Indoneziji i odlučio se za njihovu A selekciju. Sasuolov štoper Džej Idžes je rođen i odrastao u Holandiji, spada među bolje štopere u Seriji A i prva je zvezda indonežanske reprezentacije. Većinu “indonežanskih sinova” čine igrači iz Holandije u kojoj je velika dijaspora ove azijske zemlje. Tu su i štoper Kevin Diks iz Borusije Menhengladbah, Lilov bek Kalvin Verdonk, Milvolov defanzivac Elkan Bagot, Španac Đordi Amat… Solidna imena, ali ni približno šta je Indonezija mogla da ima. Još su nejaki da privuku igrače poput Tidžanija Rejndersa, Paskala Strajka, Džejdena Ostervoldea, Tajsa Dalinge… Ali, idu korak po korak.

Međutim, u Indoneziji postoji i sličan slučaj na mini-nivou.

Procenjuje se da je Indonezija sastavljena od oko 17.500 ostrva. Tačan broj se ne zna. Jedno od najvećih ostrva je Timor sa površinom od oko 28.000 kvadratnih kilometara i skoro 3.000.000 stanovnika. Deo Timora čini posebna država — Istočni Timor.

Kao što mu ime kaže, zauzima istočni deo države plus obližnja ostrva Atauro i Đako, kao i enklavu Okusi-Ambeno unutar indonežanskog dela ostrva. Smatra se jednom od najmlađih država na svetu jer je punu nezavisnost stekla tek 2002. godine kroz krvav rat. Drastično se razlikuje od svog ogromnog suseda iz nekoliko ključnih istorijskih, kulturnih i religijskih razloga.

Istočni Timor je bio pod kolonijalnom vlašću Portugala više od 400 godina (od 16. veka pa sve do 1975. godine), dok je Indonezija bila kolonija Holandije. Kada je Indonezija stekla nezavisnost nakon Drugog svetskog rata, ona je obuhvatila bivše holandske teritorije, što je uključivalo samo zapadni deo ostrva Timor. Nakon što je Portugal naglo napustio Istočni Timor 1975, ova mala zemlja je proglasila nezavisnost. Međutim, samo nekoliko dana kasnije, Indonezija je izvršila invaziju i anektirala Istočni Timor kao svoju 27. provinciju.

Indonežanska okupacija bila je obeležena brutalnošću, masovnim stradanjima i kršenjem ljudskih prava, pri čemu je usled sukoba, gladi i bolesti stradalo između 100.000 i 200.000 stanovnika Istočnog Timora. Otpor lokalnog stanovništva i pritisak međunarodne zajednice doveli su do referenduma 1999. godine pod pokroviteljstvom UN-a, na kojem je ogromna većina građana izglasala nezavisnost.

Istočni Timor je izrazito katolička zemlja (oko 97% stanovništva čine rimokatolici) i jedna je od samo dve većinski katoličke države u celoj Aziji, uz Filipine. Katolička crkva je imala ključnu ulogu u očuvanju njihovog nacionalnog identiteta tokom teških istorijskih perioda. Indonezija je država sa najvećom muslimanskom populacijom na svetu, gde sunitski islam čini ubedljivu većinu stanovništva. Službeni jezici u Istočnom Timoru su lokalni tetum jezik i portugalski, dok je u Indoneziji službeni jezik indonežanski.

Fudbalska reprezentacija je nastala godinu dana kasnije (2003), nakon što je Istočni Timor i definitivno dobio nezavisnost. S obzirom na portugalsku kolonijalnu prošlost, bilo je za očekivati da ovaj sport doživi napredak. Desetak godina je Istočni Timor čekao na prvu službenu pobedu, a prvi put je u kvalifikacijama za Svetsko prvenstvo učestvovao 2015. i odmah u dvomeču eliminisao Mongoliju, da bi kasnije u grupi sa Saudijskom Arabijom, UAE, Palestinom i Malezijom došao i do prvog boda u kvalifikacijama za Mundijal. Bili su to solidni rezultati za tako mladu i malu zemlju.

Ali, iza svega je stajala neregularnost.

Fudbalski savez Istočnog Timora odlučio je da preko noći lansira državu u fudbalski vrh Azije. Rešenje su pronašli u masovnoj naturalizaciji fudbalera rođenih u Brazilu koji nisu imali apsolutno nikakve veze sa Istočnim Timorom, niti su ikada igrali u tamošnjoj ligi. Fudbalski čelnici su bukvalno falsifikovali izvode iz matičnih knjiga rođenih i crkvene krštenice za tuce brazilskih fudbalera koji su imali ozbiljno iskustvo u azijskom klupskom fudbalu, lažno tvrdeći da su im roditelji rođeni na Istočnom Timoru. Cilj je bio jasan: dati Brazilcima pasoše kako bi se na klupskom nivou registrovali kao azijski igrači i ispunjavali kontinentalne kvote.

Vrhunac apsurda dogodio se 8. oktobra 2015. godine na utakmici protiv Palestine, kada su čak sedmorica od 11 startnih igrača Istočnog Timora zapravo bili naturalizovani Brazilci. Palestinski fudbalski savez je odmah uložio zvaničnu žalbu FIFA.

Skandal je brzo eskalirao. Gnevni domaći navijači i autohtoni timorski fudbaleri javno su kritikovali savez jer im stranci kradu mesta u timu. Pritisak javnosti, ali i istraga koju su pokrenuli državni tužilac i ministar pravde, primorali su Savez da uoči mečeva kvalifikacija za Svetsko prvenstvo u novembru 2015. preko noći suspenduje sve brazilske plaćenike. Rezultat suočavanja sa realnošću bio je katastrofalan. Selektor Fernando Alkantara bio je primoran da na teren izvede tim sastavljen isključivo od domaćih, mladih i neiskusnih igrača. Istočni Timor je u tom meču izgubio od Ujedinjenih Arapskih Emirata sa 0:8, a nekoliko dana kasnije od Saudijske Arabije rezultatom 0:10.

Međunarodne fudbalske organizacije nisu imale milosti prema ovoj prevari. Zajednička istraga AFC i FIFA organa otkrila je sistemsko falsifikovanje dokumenata.

Iako je Ministarstvo pravde Istočnog Timora ubrzo proglasilo sporne pasoše devetorice Brazilaca "ništavnim i nevažećim", u januaru 2017. godine doneta je konačna presuda: Istočni Timor je kažnjen brisanjem rezultata u čak 29 međunarodnih utakmica koje su registrovane službenim rezultatom u korist protivnika. Savez je novčano kažnjen, generalni sekretar Amandio de Arauho Sarmento suspendovan na tri godine, a reprezentaciji je zabranjeno učešće u kvalifikacijama za Azijski kup 2023. godine.

Od te 2017. do danas, reprezentacija Istočnog Timora igra utakmice isključivo sa fudbalerima rođenim na svojoj teritoriji ili onima koji imaju stvarno, dokazano poreklo sa ovog ostrva. Iako su se vratili na fudbalsku marginu Azije i beleže uglavnom poraze, ponos je vraćen jer za tim konačno igraju momci iz Dilija, a ne iz Rio de Žaneira.

Prošlog leta su počeli kvalifikacije za ASEAN Šampionat, regionalno prvenstvo država iz Jugoistočne Azije. Tada su u dva meča bili bolji od amaterskog Bruneja i kvalifikovali se za završni turnir. U grupi su zauzeli poslednje mesto bez osvojenog boda.

Ove jeseni su krenuli u novom takmičenju, osnovanom prošle godine. U pitanju je FIFA ASEAN Kup, pošto dosadašnji ASEAN Šampionat nije bio u FIFA terminu i klubovi nisu bili obavezni da puste igrače u reprezentaciju. Pošto je novo takmičenje sada pod direktnim okriljem FIFA, klubovi su zakonski obavezni da puste sve fudbalere u nacionalne timove.

Istočni Timor je raspoređen u Diviziju 2 ovog novog takmičenja, gde u grupi sa reprezentacijama poput Kambodže i Mjanmara konačno može da igra u punom, legitimnom sastavu sa svim svojim internacionalcima… Vrlo zanimljivih imena!

Nakon nedavnog poraza u Mjanmaru, Istočni Timor je danas stigao do prvog boda u remiju sa Kambodžom (2:2). Strelac jednog od dva gola bio je igrač po imenu Žoao Pedro, poput aktuelne zvezde Čelsija. Desnog beka je igrao momak po imenu Luis Figo i nosio je dres sa brojem sedam. Ispred njega je igrao Vabio Kanavaro… Nedostajao im je samo Ženivio Morijentes (iako u timu zapravo igra domaći igrač Zenivio). Većina reprezentativaca Istočnog Timora igra u domaćim klubovima, ali tu je i fudbalera iz portugalskih i australijskih niželigaša, dok je pomenuti Vabio Kanavaro član hrvatskog trećeligaša Kamen Podbablje.

I ne, nije šala, niti nova prevara Istočnog Timora - u pitanju su prava imena.